Frá lottómiða til netrúllettu: hvernig Ísland setur fjárhættuspilum mörk

Lottómiði sem keyptur er á netinu og rúllettuveðmál á erlendri vefsíðu eiga það sameiginlegt að þátttakandinn notar skjá. Lagaleg staða leikjanna er hins vegar ólík. Íslensk lög heimila tiltekinn happdrættis- og getraunarekstur með skilyrðum, en þau gera ekki ráð fyrir almennu leyfiskerfi fyrir spilavíti. Umfjöllun um erlenda spilavítisvefi er að finna á znaki.fm/is/casinos/. Til að skilja stöðu einstakra leikja þarf að skoða hver býður þá, hvernig þátttakan fer fram og hvaða heimild liggur að baki rekstrinum.

Fjórar tegundir leikja og ólíkar heimildir

Tegund	Dæmi	Hvað ræður stöðu starfseminnar?
Talnagetraunir	Lottó á vegum Íslenskrar getspár	Lagaheimild til að reka viðkomandi talnagetraun
Íþróttaveðmál	Lengjan á vegum Íslenskra getrauna	Heimildir sem taka til tiltekinnar getrauna- og veðmálastarfsemi
Spilakassar	Kassar sem reknir eru samkvæmt sérheimildum	Heimild viðkomandi rekstraraðila og skilyrði um reksturinn
Spilavítisleikir á erlendum vef	Rúlletta, blackjack eða netspilakassar	Aðgangur frá Íslandi veitir fyrirtækinu enga íslenska rekstrarheimild

Taflan sýnir hvers vegna orðið „fjárhættuspil“ eitt og sér svarar ekki spurningunni um hvað sé heimilt. Þátttakandi getur greitt fyrir möguleika á vinningi í öllum fjórum tilvikum, en heimildin er bundin við ákveðna starfsemi. Heimild til að bjóða talnagetraun nær til dæmis ekki sjálfkrafa til borðleikja. Sama gildir þótt rekstraraðili geti tæknilega sett fleiri tegundir leikja á sama vef.

Þegar félag vill selja miða til fjáröflunar

Hugsum okkur íþróttafélag sem hyggst selja miða og draga út vinning. Félagið þarf fyrst að skoða reglur um happdrætti, þar á meðal hvort sækja þurfi um leyfi og hvaða skilyrði gilda um vinninginn. Samkvæmt lögum um happdrætti nr. 38/2005 þarf að jafnaði leyfi sýslumanns nema lög kveði á um annað. Rekstur happdrættis þar sem spilað er um peninga eða ígildi þeirra þarf sérstaka stoð í lögum. Leiðbeiningar um umsóknir og skilyrði eru birtar á Ísland.is.

Happdrætti Háskóla Íslands er dæmi um starfsemi sem á sér stoð í sérlögum. Heimild þess verður því ekki yfirfærð á fjáröflun annars félags, jafnvel þótt bæði hyggist selja miða og velja vinningshafa með útdrætti. Til að kanna hvort tiltekin fjáröflun sé heimil þarf að skoða reglurnar sem eiga við hana og fá úr því skorið hvort leyfi þurfi áður en miðasala hefst.

Hvers vegna spilakassi er ekki það sama og spilavíti

Spilakassi á Íslandi getur litið út eins og tæki í erlendu spilavíti. Hvorutveggja getur verið með skjá, táknum og vinningstöflu. Munurinn sem skiptir máli í lögum snýr að rekstrinum. Tilteknir kassar eru starfræktir hér á landi samkvæmt sérstökum heimildum. Þær veita ekki almenna heimild til að opna sal þar sem boðið er upp á rúllettu, blackjack og aðra spilavítisleiki.

Ákvæði 183. og 184. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 fjalla meðal annars um fjárhættuspil og veðmál í atvinnuskyni. Sérstakar lagaheimildir fyrir happdrætti, getraunir og tiltekna spilakassa þarf að lesa í því samhengi. Ef tveir rekstraraðilar bjóða leiki sem líkjast hvor öðrum á skjánum getur annar starfað samkvæmt afmarkaðri íslenskri heimild á meðan hinn hefur enga slíka heimild.

Þegar erlendur vefur tekur við skráningu frá Íslandi

Í áhættumati ríkislögreglustjóra kemur fram að fólk á Íslandi geti nálgast fjárhættuspil á erlendum vefjum og í smáforritum. Fyrirtækin sem reka þessa þjónustu hafa ekki íslenska heimild til hennar og íslensk stjórnvöld hafa ekki eftirlit með spilamennsku á þessum vefjum. Að hægt sé að velja Ísland við skráningu lýsir því hvernig fyrirtækið hefur stillt aðgang að vefnum. Sú stilling segir ekkert um íslenskt rekstrarleyfi.

Sama á við um gjaldmiðil og tungumál. Vefur getur birt stöðu í krónum og verið með íslenska þýðingu á valmyndum þótt fyrirtækið sé skráð erlendis. Greiðslan getur jafnvel farið fram í öðrum gjaldmiðli en þeim sem birtist á reikningnum. Sé staðan sýnd í krónum en greiðslubeiðnin gefin út í evrum getur gengið haft áhrif á fjárhæðina sem bankinn skuldfærir. Slíkt er atriði í greiðsluskilmálum og segir ekki til um hvaða stjórnvald hefur eftirlit með rekstrinum.

Hvað segir leyfisnúmer um réttindi notandans?

Ef netspilavíti birtir erlent leyfisnúmer þarf fyrst að finna heiti fyrirtækisins sem stendur að vefnum. Það kemur yfirleitt fram í notendaskilmálum. Næst má bera heitið, leyfisnúmerið og lénið saman við opinberar upplýsingar leyfisveitandans. Sama vörumerki getur birst á fleiri en einu léni og upplýsingarnar á einum vef eiga því ekki endilega við um annan. Íslensk rekstrarheimild fæst ekki með því einu að fyrirtæki hafi leyfi í öðru landi.

Ef ágreiningur kemur upp skiptir máli hvort erlendi eftirlitsaðilinn taki við kvörtunum frá einstaklingum og hvort málið falli undir leyfið. Í ágreiningi um útborgun geta staðfesting á beiðni, færslunúmer og bankayfirlit sýnt hvar greiðslan stöðvaðist. Ef málið snýst um bónus þarf frekar að skoða þá skilmála sem giltu við virkjun hans. Þar getur meðal annars komið fram hvort vinningur sé færður á bónusreikning og hvaða skilyrði gildi um útborgun.

Hvar er hægt að kanna reglur um einstaka leiki?

Upplýsingar sýslumanna á Ísland.is nýtast þegar kanna þarf skilyrði fyrir íslensku happdrætti. Fyrir starfsemi sem byggist á sérlögum þarf að skoða lögin sem gilda um viðkomandi rekstur. Ef um erlendan spilavítisvef er að ræða skýra íslensk lög stöðu starfseminnar hér á landi, en skilmálar vefsins og upplýsingar erlends leyfisveitanda geta varpað ljósi á hver ber ábyrgð á þjónustunni og hvert megi beina erindi. Fleiri greinar um íslenskt samfélag, menningu og fyrirtæki eru á https://znaki.fm/is/.